De uitzonderingsconstructie met إِلَّا in het Arabisch

Inleiding

Het partikel dat voor een uitzondering wordt gebruikt, is إِلَّا. Het zelfstandige naamwoord dat na het partikel إِلَّا komt, staat doorgaans in de accusatief: الْمَنْصُوب.

Voorbeeld:

لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ

Er is geen godheid behalve Allah. (37:35)

Een zin waarin het uitzonderingspartikel إِلَّا wordt gebruikt, bestaat uit twee delen:

• het uitgezonderde element: الْمُسْتَثْنَى
• het geheel waarvan iets wordt uitgezonderd: الْمُسْتَثْنَى مِنْهُ

In het volgende voorbeeld:

• is إِلَهَ het geheel waarvan iets wordt uitgezonderd: الْمُسْتَثْنَى مِنْهُ
• is إِلَّا het uitzonderingspartikel: حَرْفُ الاِسْتِثْنَاءِ
• is اللَّهُ het uitgezonderde element: الْمُسْتَثْنَى

De twee soorten uitzonderingen: الْمُسْتَثْنَى

1. المُسْتَثْنَى المُنْقَطِع: het uitgezonderde element behoort niet tot dezelfde soort of groep als het geheel waarvan het wordt uitgezonderd.

Voorbeeld:

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ

En toen Wij tegen de engelen zeiden dat zij zich voor Adam moesten neerwerpen, wierpen zij zich neer, behalve Iblis. (2:34)

Het uitgezonderde element إِبْلِيسَ behoort niet tot de groep engelen waarop het werkwoord فَسَجَدُوا betrekking heeft. Bij dit type uitzondering staat het uitgezonderde element altijd in de accusatief.

2. المُسْتَثْنَى المُتَّصِلُ: het uitgezonderde element behoort tot dezelfde soort of groep als het geheel waarvan het wordt uitgezonderd.

Voorbeeld:

فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ

Zij dronken ervan, behalve een klein aantal van hen. (2:249)

De regels waarmee de harakah van het uitgezonderde element المُسْتَثْنَى المُتَّصِلُ wordt bepaald, zijn de volgende:

1. Wanneer het geheel en إِلَّا worden voorafgegaan door een bevestigende zin die noch vragend, noch ontkennend is, staat het uitgezonderde element in de accusatief.

كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ

Alles zal vergaan, behalve Zijn Aangezicht. (28:88)

2. Wanneer de uitzondering wordt voorafgegaan door een ontkenning of een vraag, kan het uitgezonderde element een fatha dragen of de i‘rāb van het geheel volgen.

وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ

Mohammed is slechts een boodschapper. (3:144)

3. Wanneer het geheel waarvan iets wordt uitgezonderd niet uitdrukkelijk wordt genoemd en de uitspraak door een vragend of ontkennend partikel wordt voorafgegaan, draagt het uitgezonderde element de harakah

مَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ

Slechts weinigen kennen hun aantal. (18:22)

Voorbeelden van uitzonderingsconstructies in de Heilige Koran

لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا

Daaruit komt slechts met moeite iets voort. (7:58)

إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ

Dit is slechts een herinnering voor de werelden. (12:104)

وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً

En zij zeiden: “Het Vuur zal ons slechts een beperkt aantal dagen raken.” (2:80)

وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ

Onder hen bevinden zich ongeletterden die niets van het Boek kennen behalve ongegronde verwachtingen, en zij doen niets anders dan vermoedens volgen. (2:78)

Deze gratis les Arabisch is nu afgelopen. De volgende les zal in shā Allah gewijd zijn aan de ontkenning in het Arabisch. Het Al-Dirassa Instituut biedt u de mogelijkheid om op een toegankelijke manier literair Arabisch te leren met een gekwalificeerde docent. Bent u geïnteresseerd, neem dan gerust contact met ons op.